Phi Mã (tiếng Latinh: Pegasus) là chòm sao xếp thứ 7 về diện tích trong 88 chòm sao được Hiệp hội Thiên văn Quốc tế công nhận, chiếm 1.120,794 độ vuông trên thiên cầu — thuộc nhóm mười chòm lớn nhất bầu trời.
Tên gọi và nguồn gốc
Con ngựa có cánh sinh ra từ máu Medusa khi Perseus chặt đầu bà. Trên trời chỉ thấy nửa trên con ngựa, và nó bay ngược đầu — chi tiết khiến nhiều người mới học sao lúng túng khi so với bản đồ.
Chòm này thuộc 48 chòm sao cổ điển mà Ptolemy liệt kê trong bộ Almagest thế kỷ thứ hai. Sở hữu cách của nó là Pegasi — dạng dùng khi gọi tên các ngôi sao trong chòm, ví dụ alpha Pegasi. Chữ viết tắt ba chữ chính thức là Peg.
Vị trí trên bầu trời
Phi Mã nằm ở góc phần tư thứ tư bắc bán thiên cầu (NQ4), nhìn thấy được từ các vĩ độ 90°B – 60°N. Thời điểm dễ quan sát nhất trong năm là khoảng tháng 10, khi chòm lên cao nhất vào đầu đêm.
Đại Hình Vuông Phi Mã là một trong những mốc dễ nhận nhất bầu trời mùa thu, dù góc đông bắc của nó thực ra thuộc chòm Tiên Nữ. Đếm số sao nhìn được bên trong hình vuông là cách đo độ tối của bầu trời rất tiện.
Các ngôi sao chính
Ngôi sao sáng nhất của chòm là Enif (ε Peg), cấp sao biểu kiến 2,38. Các sao đáng chú ý khác: Scheat (β Peg), Markab (α Peg), 51 Pegasi — sao đầu tiên được xác nhận có hành tinh.
Thiên thể đáng xem
M15 (một trong những cụm sao cầu đặc nhất), NGC 7331, Ngũ Liên Stephan
Điều đáng nhớ nhất
Năm 1995, Michel Mayor và Didier Queloz công bố một hành tinh quay quanh 51 Pegasi — hành tinh đầu tiên tìm thấy quanh một ngôi sao bình thường. Nó nặng cỡ Sao Mộc nhưng quay một vòng chỉ trong 4,2 ngày, phá vỡ mọi hình dung trước đó về cách các hệ hành tinh được sắp xếp. Hai ông nhận Nobel năm 2019.