Nhân Mã (tiếng Latinh: Sagittarius) là chòm sao xếp thứ 15 về diện tích trong 88 chòm sao được Hiệp hội Thiên văn Quốc tế công nhận, chiếm 867,432 độ vuông trên thiên cầu — cỡ trung bình trong 88 chòm.
Tên gọi và nguồn gốc
Nhân mã giương cung, thường được cho là Crotus — con của thần Pan, người phát minh ra cung tên. Mũi tên của nó chĩa thẳng vào tim Bọ Cạp.
Chòm này thuộc 48 chòm sao cổ điển mà Ptolemy liệt kê trong bộ Almagest thế kỷ thứ hai. Sở hữu cách của nó là Sagittarii — dạng dùng khi gọi tên các ngôi sao trong chòm, ví dụ alpha Sagittarii. Chữ viết tắt ba chữ chính thức là Sgr.
Vị trí trên bầu trời
Nhân Mã nằm ở góc phần tư thứ tư nam bán thiên cầu (SQ4), nhìn thấy được từ các vĩ độ 55°B – 90°N. Thời điểm dễ quan sát nhất trong năm là khoảng tháng 8, khi chòm lên cao nhất vào đầu đêm.
Hình "ấm trà" gồm tám sao là mốc dễ nhớ nhất: có nắp, có quai, có vòi. Vào đêm hè, "hơi nước" bốc lên từ vòi ấm chính là phần dày nhất của dải Ngân Hà. Từ Việt Nam chòm này lên rất cao — vị trí quan sát lý tưởng.
Các ngôi sao chính
Ngôi sao sáng nhất của chòm là Kaus Australis (ε Sgr), cấp sao biểu kiến 1,85. Các sao đáng chú ý khác: Nunki (σ Sgr), Ascella (ζ Sgr), Kaus Media (δ Sgr).
Thiên thể đáng xem
M8 Tinh Vân Lagoon, M20 Trifid, M17 Omega, M22, M23, M24, M25 — vùng giàu nhất bầu trời
Điều đáng nhớ nhất
Tâm Ngân Hà nằm theo hướng chòm này, cách chúng ta khoảng 26.000 năm ánh sáng. Ta không nhìn thẳng vào nó được vì bụi chắn, nhưng bằng hồng ngoại và sóng vô tuyến người ta đã theo dõi các ngôi sao quay quanh Sagittarius A* suốt ba mươi năm và suy ra một lỗ đen nặng bốn triệu lần Mặt Trời — công trình đoạt Nobel 2020.