Tiểu Hùng (tiếng Latinh: Ursa Minor) là chòm sao xếp thứ 56 về diện tích trong 88 chòm sao được Hiệp hội Thiên văn Quốc tế công nhận, chiếm 255,864 độ vuông trên thiên cầu — cỡ trung bình trong 88 chòm.
Tên gọi và nguồn gốc
Arcas, con trai Callisto, cũng bị biến thành gấu và đặt cạnh mẹ. Người Phoenicia dùng chòm này để định hướng đi biển từ rất sớm, nên người Hy Lạp còn gọi nó là "Phoenice".
Chòm này thuộc 48 chòm sao cổ điển mà Ptolemy liệt kê trong bộ Almagest thế kỷ thứ hai. Sở hữu cách của nó là Ursae Minoris — dạng dùng khi gọi tên các ngôi sao trong chòm, ví dụ alpha Ursae Minoris. Chữ viết tắt ba chữ chính thức là UMi.
Vị trí trên bầu trời
Tiểu Hùng nằm ở góc phần tư thứ ba bắc bán thiên cầu (NQ3), nhìn thấy được từ các vĩ độ 90°B – 10°N. Thời điểm dễ quan sát nhất trong năm là khoảng tháng 6, khi chòm lên cao nhất vào đầu đêm.
Polaris nằm cách thiên cực bắc chưa tới một độ, nên nó gần như đứng yên khi cả bầu trời quay quanh. Từ Việt Nam, độ cao của Polaris trên chân trời bằng đúng vĩ độ nơi bạn đứng — Hà Nội chừng 21°, TP.HCM chừng 11°.
Các ngôi sao chính
Ngôi sao sáng nhất của chòm là Polaris (α UMi), cấp sao biểu kiến 1,98. Các sao đáng chú ý khác: Kochab (β UMi, 2,08), Pherkad (γ UMi).
Thiên thể đáng xem
thiên hà lùn Ursa Minor — một trong những thiên hà nghèo kim loại nhất được biết
Điều đáng nhớ nhất
Polaris là một sao Cepheid, và biên độ dao động của nó đã giảm mạnh trong thế kỷ 20 — từ khoảng 10% xuống dưới 2% — rồi gần đây lại tăng trở lại. Rất ít sao biến quang thay đổi hành vi rõ rệt đến vậy trong khoảng thời gian một đời người.