Tiên Hậu (tiếng Latinh: Cassiopeia) là chòm sao xếp thứ 25 về diện tích trong 88 chòm sao được Hiệp hội Thiên văn Quốc tế công nhận, chiếm 598,407 độ vuông trên thiên cầu — cỡ trung bình trong 88 chòm.
Tên gọi và nguồn gốc
Hoàng hậu kiêu ngạo, mẹ của Andromeda. Vì khoe sắc mà chuốc hoạ cho con gái, bà bị trói vào ngai và đặt lên trời ở vị trí mà nửa thời gian phải treo ngược đầu — hình phạt vĩnh viễn.
Chòm này thuộc 48 chòm sao cổ điển mà Ptolemy liệt kê trong bộ Almagest thế kỷ thứ hai. Sở hữu cách của nó là Cassiopeiae — dạng dùng khi gọi tên các ngôi sao trong chòm, ví dụ alpha Cassiopeiae. Chữ viết tắt ba chữ chính thức là Cas.
Vị trí trên bầu trời
Tiên Hậu nằm ở góc phần tư thứ nhất bắc bán thiên cầu (NQ1), nhìn thấy được từ các vĩ độ 90°B – 20°N. Thời điểm dễ quan sát nhất trong năm là khoảng tháng 11, khi chòm lên cao nhất vào đầu đêm.
Chữ W (hoặc M, tuỳ giờ) gồm năm sao sáng là một trong những hình dễ nhận nhất bầu trời bắc. Ở Việt Nam nó nằm thấp phía bắc vào mùa thu đông. Cassiopeia đối diện Bắc Đẩu qua sao Bắc Cực, nên khi Bắc Đẩu xuống thấp thì Tiên Hậu lên cao.
Các ngôi sao chính
Ngôi sao sáng nhất của chòm là Schedar (α Cas), cấp sao biểu kiến 2,24. Các sao đáng chú ý khác: Caph (β Cas), Gamma Cas (sao biến quang bất thường), Ruchbah (δ Cas).
Thiên thể đáng xem
M52, M103, NGC 457 "Cụm Cú", NGC 7789, tàn dư siêu tân tinh Cassiopeia A
Điều đáng nhớ nhất
Cassiopeia A là tàn dư của một ngôi sao nổ khoảng năm 1680 — vụ siêu tân tinh gần nhất trong Ngân Hà mà ta biết. Kỳ lạ là gần như không ai thời đó ghi nhận nó, có lẽ vì bụi che. Ngày nay nó là nguồn phát sóng vô tuyến mạnh nhất bầu trời ngoài Mặt Trời.