Compa (tiếng Latinh: Circinus) là chòm sao xếp thứ 85 về diện tích trong 88 chòm sao được Hiệp hội Thiên văn Quốc tế công nhận, chiếm 93,353 độ vuông trên thiên cầu — thuộc nhóm mười chòm nhỏ nhất bầu trời.
Tên gọi và nguồn gốc
Cái compa của thợ vẽ kỹ thuật, lại một dụng cụ nữa của Lacaille. Đừng nhầm với chòm Pyxis — la bàn đi biển; hai cái tên tiếng Việt dễ lẫn nhưng là hai vật hoàn toàn khác nhau.
Chòm này do Nicolas-Louis de Lacaille lập trong chuyến khảo sát bầu trời phương nam tại Mũi Hảo Vọng, thập niên 1750. Sở hữu cách của nó là Circini — dạng dùng khi gọi tên các ngôi sao trong chòm, ví dụ alpha Circini. Chữ viết tắt ba chữ chính thức là Cir.
Vị trí trên bầu trời
Compa nằm ở góc phần tư thứ ba nam bán thiên cầu (SQ3), nhìn thấy được từ các vĩ độ 30°B – 90°N. Thời điểm dễ quan sát nhất trong năm là khoảng tháng 6, khi chòm lên cao nhất vào đầu đêm.
Chòm nhỏ thứ tư, nằm nép ngay cạnh Alpha Centauri. Chính vì kề ngôi sao sáng ấy mà nó dễ định vị hơn kích thước của nó gợi ý — dù bản thân ba sao chính đều mờ.
Các ngôi sao chính
Ngôi sao sáng nhất của chòm là α Circini, cấp sao biểu kiến 3,19. Các sao đáng chú ý khác: β Cir (4,07), γ Cir (sao đôi).
Thiên thể đáng xem
Thiên hà Circinus (một trong những thiên hà Seyfert gần nhất), NGC 5823
Điều đáng nhớ nhất
Thiên hà Circinus mãi tới thập niên 1970 mới được phát hiện, dù nó khá sáng, đơn giản vì nó nằm ngay sau mặt phẳng Ngân Hà và bị bụi của chính thiên hà chúng ta che khuất gần hết.