La Bàn (tiếng Latinh: Pyxis) là chòm sao xếp thứ 65 về diện tích trong 88 chòm sao được Hiệp hội Thiên văn Quốc tế công nhận, chiếm 220,833 độ vuông trên thiên cầu — cỡ trung bình trong 88 chòm.
Tên gọi và nguồn gốc
La bàn của thuỷ thủ. Lacaille đặt nó cạnh các mảnh tàu Argo, dù về mặt lịch sử thì hơi lệch — người Hy Lạp cổ chưa có la bàn từ tính khi Jason ra khơi.
Chòm này do Nicolas-Louis de Lacaille lập trong chuyến khảo sát bầu trời phương nam tại Mũi Hảo Vọng, thập niên 1750. Sở hữu cách của nó là Pyxidis — dạng dùng khi gọi tên các ngôi sao trong chòm, ví dụ alpha Pyxidis. Chữ viết tắt ba chữ chính thức là Pyx.
Vị trí trên bầu trời
La Bàn nằm ở góc phần tư thứ hai nam bán thiên cầu (SQ2), nhìn thấy được từ các vĩ độ 50°B – 90°N. Thời điểm dễ quan sát nhất trong năm là khoảng tháng 3, khi chòm lên cao nhất vào đầu đêm.
Chòm nhỏ và mờ giữa Thuyền Vĩ và Trường Xà. Ba sao chính xếp gần thẳng hàng. Cần trời tương đối tối.
Các ngôi sao chính
Ngôi sao sáng nhất của chòm là α Pyxidis, cấp sao biểu kiến 3,68. Các sao đáng chú ý khác: β Pyx, T Pyxidis — tân tinh tái phát.
Thiên thể đáng xem
NGC 2818 (cụm sao mở kèm tinh vân hành tinh), thiên hà lùn Pyxis
Điều đáng nhớ nhất
T Pyxidis bùng thành tân tinh vào các năm 1890, 1902, 1920, 1944, 1967 và 2011 — trung bình mỗi 20 năm một lần. Đó là một sao lùn trắng đang hút vật chất từ bạn đồng hành cho tới khi lớp khí trên bề mặt đủ để châm ngòi phản ứng nhiệt hạch, rồi lặp lại.