Nam Thập Tự (tiếng Latinh: Crux) là chòm sao xếp thứ 88 về diện tích trong 88 chòm sao được Hiệp hội Thiên văn Quốc tế công nhận, chiếm 68,447 độ vuông trên thiên cầu — thuộc nhóm mười chòm nhỏ nhất bầu trời.
Tên gọi và nguồn gốc
Người Hy Lạp cổ từng thấy vùng sao này như một phần chân Bán Nhân Mã; do tiến động, nó dần khuất khỏi Địa Trung Hải. Các nhà hàng hải châu Âu thế kỷ 16 "tìm lại" nó và đặt thành chòm riêng — cây thánh giá chỉ hướng nam.
Chòm này do nhà bản đồ học Hà Lan Petrus Plancius đưa vào cuối thế kỷ 16 – đầu thế kỷ 17. Sở hữu cách của nó là Crucis — dạng dùng khi gọi tên các ngôi sao trong chòm, ví dụ alpha Crucis. Chữ viết tắt ba chữ chính thức là Cru.
Vị trí trên bầu trời
Nam Thập Tự nằm ở góc phần tư thứ ba nam bán thiên cầu (SQ3), nhìn thấy được từ các vĩ độ 20°B – 90°N. Thời điểm dễ quan sát nhất trong năm là khoảng tháng 5, khi chòm lên cao nhất vào đầu đêm.
Chòm nhỏ nhất trong 88 chòm nhưng nổi tiếng nhất phương nam. Trục dài của thánh giá kéo dài chừng 4,5 lần sẽ chỉ tới thiên cực nam. Từ Việt Nam chỉ thấy được ở các tỉnh phía nam, sát chân trời, vào tháng 4–6.
Các ngôi sao chính
Ngôi sao sáng nhất của chòm là Acrux (α Cru), cấp sao biểu kiến 0,77. Các sao đáng chú ý khác: Mimosa (β Cru, 1,25), Gacrux (γ Cru, 1,59), Delta và Epsilon Crucis.
Thiên thể đáng xem
NGC 4755 "Hộp Nữ Trang" (Kappa Crucis), Túi Than — tinh vân tối lớn nhất nhìn bằng mắt thường
Điều đáng nhớ nhất
Túi Than nằm ngay cạnh thánh giá là một đám mây bụi cách chừng 600 năm ánh sáng, che mất ánh sáng Ngân Hà phía sau. Nhiều dân tộc phương nam — trong đó có thổ dân Úc — coi các đám tối này, chứ không phải các ngôi sao, mới là hình thù chính trên trời.