Thiên Hạc (tiếng Latinh: Grus) là chòm sao xếp thứ 45 về diện tích trong 88 chòm sao được Hiệp hội Thiên văn Quốc tế công nhận, chiếm 365,513 độ vuông trên thiên cầu — cỡ trung bình trong 88 chòm.
Tên gọi và nguồn gốc
Con sếu — loài chim mà người Ai Cập coi là biểu tượng của nhà thiên văn. Keyser và de Houtman lập chòm này từ hải trình sang Đông Ấn, cùng một loạt chòm mang tên chim lạ phương nam: hạc, công, toucan, thiên điểu.
Chòm này do Pieter Dirkszoon Keyser và Frederick de Houtman ghi lại trong hải trình Hà Lan sang Đông Ấn các năm 1595–1597. Sở hữu cách của nó là Gruis — dạng dùng khi gọi tên các ngôi sao trong chòm, ví dụ alpha Gruis. Chữ viết tắt ba chữ chính thức là Gru.
Vị trí trên bầu trời
Thiên Hạc nằm ở góc phần tư thứ tư nam bán thiên cầu (SQ4), nhìn thấy được từ các vĩ độ 34°B – 90°N. Thời điểm dễ quan sát nhất trong năm là khoảng tháng 10, khi chòm lên cao nhất vào đầu đêm.
Nằm ngay dưới Nam Ngư, dùng ngôi sao sáng Fomalhaut làm mốc rồi đi xuống. Từ Việt Nam thấy được thấp ở chân trời nam vào các đêm mùa thu.
Các ngôi sao chính
Ngôi sao sáng nhất của chòm là Alnair (α Gru), cấp sao biểu kiến 1,74. Các sao đáng chú ý khác: Tiaki (β Gru, 2,07), γ Gru.
Thiên thể đáng xem
Bộ Tứ Grus (bốn thiên hà xoắn ốc tương tác), IC 5148
Điều đáng nhớ nhất
Beta Gruis là sao khổng lồ đỏ có đường kính gấp khoảng 180 lần Mặt Trời. Nếu đặt vào chỗ Mặt Trời, bề mặt nó sẽ nằm gần quỹ đạo Trái Đất — một hình dung tốt về việc các ngôi sao phình ra thế nào ở cuối đời.