Nam Cực (tiếng Latinh: Octans) là chòm sao xếp thứ 50 về diện tích trong 88 chòm sao được Hiệp hội Thiên văn Quốc tế công nhận, chiếm 291,045 độ vuông trên thiên cầu — cỡ trung bình trong 88 chòm.
Tên gọi và nguồn gốc
Cái bát phân nghi — dụng cụ đo góc của thuỷ thủ, tiền thân của lục phân nghi. Lacaille đặt nó ngay tại thiên cực nam, chỗ quan trọng nhất với người đi biển phương nam.
Chòm này do Nicolas-Louis de Lacaille lập trong chuyến khảo sát bầu trời phương nam tại Mũi Hảo Vọng, thập niên 1750. Sở hữu cách của nó là Octantis — dạng dùng khi gọi tên các ngôi sao trong chòm, ví dụ alpha Octantis. Chữ viết tắt ba chữ chính thức là Oct.
Vị trí trên bầu trời
Nam Cực nằm ở góc phần tư thứ tư nam bán thiên cầu (SQ4), nhìn thấy được từ các vĩ độ 0° – 90°N. Thời điểm dễ quan sát nhất trong năm là khoảng tháng 10, khi chòm lên cao nhất vào đầu đêm.
Chứa thiên cực nam nhưng không thấy được từ Việt Nam. Sigma Octantis là "sao Nam Cực" nhưng mờ tới mức gần như vô dụng cho định hướng — đó là lý do người phương nam phải dùng Nam Thập Tự thay thế.
Các ngôi sao chính
Ngôi sao sáng nhất của chòm là ν Octantis, cấp sao biểu kiến 3,73. Các sao đáng chú ý khác: β Oct, δ Oct, σ Octantis — sao cực nam, chỉ cấp 5,4.
Thiên thể đáng xem
NGC 7098 và vài thiên hà mờ
Điều đáng nhớ nhất
Sự bất đối xứng giữa hai bán cầu là một tình cờ trần trụi: bắc bán cầu có Polaris cấp 2 sáng rõ ngay gần cực, nam bán cầu chỉ có một ngôi sao cấp 5,4 lệch hơn một độ. Cả lịch sử hàng hải phương nam đã phải xoay quanh sự thiếu may mắn đó.