Thiên Cáp (tiếng Latinh: Columba) là chòm sao xếp thứ 54 về diện tích trong 88 chòm sao được Hiệp hội Thiên văn Quốc tế công nhận, chiếm 270,184 độ vuông trên thiên cầu — cỡ trung bình trong 88 chòm.
Tên gọi và nguồn gốc
Con bồ câu Noah thả ra khỏi thuyền để tìm đất liền. Petrus Plancius đặt tên năm 1592, ngay cạnh chòm Argo — con tàu này bên con tàu kia, một ẩn dụ hàng hải rất hợp thời đại thám hiểm.
Chòm này do nhà bản đồ học Hà Lan Petrus Plancius đưa vào cuối thế kỷ 16 – đầu thế kỷ 17. Sở hữu cách của nó là Columbae — dạng dùng khi gọi tên các ngôi sao trong chòm, ví dụ alpha Columbae. Chữ viết tắt ba chữ chính thức là Col.
Vị trí trên bầu trời
Thiên Cáp nằm ở góc phần tư thứ nhất nam bán thiên cầu (SQ1), nhìn thấy được từ các vĩ độ 45°B – 90°N. Thời điểm dễ quan sát nhất trong năm là khoảng tháng 2, khi chòm lên cao nhất vào đầu đêm.
Nằm ngay dưới Thiên Thố, tức là dưới chân Orion. Từ Việt Nam thấy được khá tốt vào các tối tháng 1–3. Chòm không nổi bật nhưng dễ tìm nhờ mốc Orion.
Các ngôi sao chính
Ngôi sao sáng nhất của chòm là Phact (α Col), cấp sao biểu kiến 2,65. Các sao đáng chú ý khác: Wazn (β Col, 3,12), δ Col, μ Col — một "sao bỏ chạy" bị bắn ra khỏi Orion.
Thiên thể đáng xem
NGC 1851 (cụm sao cầu sáng)
Điều đáng nhớ nhất
Mu Columbae là một trong ba ngôi sao được xác định bị bắn ra từ vùng Orion cách đây khoảng hai triệu năm, có lẽ sau một vụ va chạm hoặc một siêu tân tinh trong hệ đôi. Nó đang lao đi với tốc độ hơn 100 km/s.