Thuyền Phàm (tiếng Latinh: Vela) là chòm sao xếp thứ 32 về diện tích trong 88 chòm sao được Hiệp hội Thiên văn Quốc tế công nhận, chiếm 499,649 độ vuông trên thiên cầu — cỡ trung bình trong 88 chòm.
Tên gọi và nguồn gốc
Cánh buồm của tàu Argo, mảnh thứ ba mà Lacaille tách ra. Cũng như Thuyền Vĩ, nó không có sao α và β vì các chữ cái ấy đã thuộc về Thuyền Để.
Chòm này do Nicolas-Louis de Lacaille lập trong chuyến khảo sát bầu trời phương nam tại Mũi Hảo Vọng, thập niên 1750. Sở hữu cách của nó là Velorum — dạng dùng khi gọi tên các ngôi sao trong chòm, ví dụ alpha Velorum. Chữ viết tắt ba chữ chính thức là Vel.
Vị trí trên bầu trời
Thuyền Phàm nằm ở góc phần tư thứ hai nam bán thiên cầu (SQ2), nhìn thấy được từ các vĩ độ 30°B – 90°N. Thời điểm dễ quan sát nhất trong năm là khoảng tháng 3, khi chòm lên cao nhất vào đầu đêm.
Cùng với hai sao của Thuyền Để, bốn sao Vela tạo thành "Thánh Giá Giả" — hình rất giống Nam Thập Tự và đã đánh lừa không ít người mới. Thánh giá thật nhỏ hơn và có ngôi sao thứ năm mờ bên trong.
Các ngôi sao chính
Ngôi sao sáng nhất của chòm là Regor (γ Vel), cấp sao biểu kiến 1,75. Các sao đáng chú ý khác: δ Vel, λ Vel, κ Vel — bốn sao tạo "Thánh Giá Giả".
Thiên thể đáng xem
Tàn dư siêu tân tinh Vela và pulsar Vela, NGC 3132 "Tinh Vân Tám Vụ Nổ", IC 2391
Điều đáng nhớ nhất
Gamma Velorum là hệ chứa ngôi sao Wolf-Rayet gần Trái Đất nhất — một ngôi sao đã thổi bay lớp vỏ hydro, để lộ lõi nóng đang mất khối lượng dữ dội. Nó sẽ nổ thành siêu tân tinh trong tương lai thiên văn gần.